Günümüzde kullanılan web sitelerinin çoğunda, dinamik bir yapıya sahip olmak ve kullanıcıya özel içerik üretmek için Back-End ve Front-End geliştirilir. Kullandığınız tarayıcıyı açıp hesabınıza bağlandıktan sonra arkadaşlarınıza, onların ve kendi paylaşımlarınıza erişebilirsiniz. Peki bu web siteleri arkadaşlarınızı nasıl tanıyor? Daha önce paylaştığınız gönderileri ve diğer her şeyi nasıl hatırlıyor?
Bu noktada işin arkasındaki isimler tam olarak Back-End geliştiricileridir. Erişim sağladığımız web sitelerinde, sunucular kullandığımız tarayıcıdan gelen sinyalle isteği aldıktan sonra, bu sinyal ile hesabınızın bağlı olduğu tüm verileri sistemin arka planından çeker ve kullanıcıya sunar. Back-End nedir?
Back-End, bir bilgisayar uygulamasının veya programının kodlarının çalışmasını sağlayan ve kullanıcı tarafından erişilemeyen kısımlarına verilen isimdir. Bunu sağlayan mimariyi kodlayan kişilere ise Back-End Geliştiricileri, yani yazılım geliştiriciler denir. Çoğu veri ve işletim sözdizimi, bir bilgisayar sisteminin Back-End kısmında saklanır ve buradan erişilir. Genellikle kod, bir veya daha fazla programlama dilinden oluşur. Back-End, yazılım veya donanımın veri erişim katmanı olarak da adlandırılır ve dijital yollarla erişilmesi ve gezinilmesi gereken tüm işlevleri içerir. Back-End altyapısı için gerekli ve kullanılan betik dilleri çoğu kullanıcının aşina olduğu üzere ASP.net ve PHP iken, veritabanı mimarisi için kullanılan diller MSSQL ve MYSQL’dir. Kullanılan bu bileşenler kapsamında, bir web sitesi için CMS (İçerik Yönetim Sistemi) oluşturmak ve böylece kolay ve kullanıcı dostu bir yönetim paneli ile sitenizi daha dinamik hale getirmek mümkündür. Front-End nedir?
Back-End sayesinde veritabanında kullanıcı verilerine sahip olmak cezbedici olsa da, bir web sitesinin görünümünü bizim için en güzel kılan şeyin ne olduğunu sorduğumuzda Front-End devreye girer. Bir site tasarlamanın amacı, kullanıcılar siteyi açtığında bilgileri okunması kolay ve alakalı bir formatta görmelerini sağlamaktır. Kullanıcıların artık farklı ekran boyutlarına ve çözünürlüklerine sahip çok çeşitli cihazlar kullanması bu durumu daha da karmaşık hale getirir ve tasarımcıyı siteyi tasarlarken bu hususları dikkate almaya zorlar. Sitenin farklı tarayıcılarda (cross-browser), farklı işletim sistemlerinde (cross-platform) ve farklı cihazlarda (cross-device) doğru göründüğünden emin olmaları gerekir; bu da geliştirici tarafında dikkatli bir planlama gerektirir. Front-End için kullanılan diller arasında JavaScript, HTML ve CSS bulunur. Web sitenizin görsel kısmını öne çıkaran bu diller, kullanılmalarının en büyük nedenidir. Front-End kısmının nasıl çalıştığından bahsedelim: • Web arayüzünü grafik düzleminde tasarlamak için kullanılan UID (Kullanıcı Arayüzü Tasarımcısı). • Ardından UX geliştirmelerinin ilk kısmını tamamlamak için gerekli olan UXD (Kullanıcı Deneyimi Tasarımcısı). • Çerçeve dahilinde hazırlanan taslağın Back-End Geliştirici ve Şirket için daha anlaşılır hale getirilmesi amacıyla, onay için Wireframe olarak Şirkete gönderilir. Back-End ve Front-End Birlikte Çalışmalıdır!
Wireframe onayının ardından, proje üzerinde çalışan Front-End Geliştirici; PSD olarak aktarılan brief belgesinin tüm sayfalarını, alt sayfalarını ve tüm alt kırılımlarını standartlar dahilinde iletmelidir. Bu aşamada tasarım, Front-End tarafında HTML ve CSS’e aktarılır. Günümüzde UI kodlamasında dikkate aldığımız en önemli faktörler; kodlamanın temiz olması, schema.org ve W3C School faktörlerine uyması, AMP ve Rich Snippet özelliklerine sahip olması ve LESS veya SASS gibi kurallar kullanılarak dinamik bir şekilde kodlanmasıdır. Kalan kısımlarda, görsel yönlerin dışında Back-End Geliştiricinin büyük bir işi vardır. Front-End Geliştirmede olduğu gibi, Back-End tarafı da projelerinde tek bir yazılım geliştirici kullanmaz. Projenin ortaya çıkması için veri madenciliği yapacak, projenin yol haritasını oluşturacak ve projenin büyüklüğüne göre farklı unvan ve sayıda Geliştiriciden oluşması gereken ekibin görevlerini belirleyecek bir analist atanır. Tasarım sadece bir şeyin dışarıdan nasıl göründüğü değildir!
Back-End nedir diye konuşurken, Steve Jobs’un kısa ve öz tanımına katılmamak elde değil: “Tasarım sadece nasıl göründüğü ve hissettirdiği değildir. Tasarım, nasıl çalıştığıdır.”. Kısaca özetlemek gerekirse Back-End; projenin bulunduğu web sitesi ile sunucu tarafı arasında sorunsuz bir işleyiş sağlayan arka planı kapsar. Ayrıca, Front-End ile veri alışverişinde bulunulmasına ve verilerin depolanmasına yardımcı olur. Front-End ise; kullanıcıların web sitesine girdiklerinde gördükleri ve etkileşime girdikleri kısımdır ve kullanıcıların Back-End ile veri alışverişinde bulunmasını sağlar. Back-End ve Front-End gibi kavramlara değindikten sonra şuna dikkat çekmekte fayda görüyorum. Bir süre öncesine kadar, tamamlandıktan sonra yayınlanan web siteleri projenin sonu olarak kabul edilirdi. Günümüze gelindiğinde ise bitti dediğimiz projeler aslında her şeyin daha yeni başladığını ortaya koyuyor. Tasarımın uçsuz bucaksız bir evren olduğu unutulmamalıdır. Artık Analytics araçları sayesinde veri arka planındaki ısı haritası üzerinden kullanıcıların hareketlerini takip etmek, kullanıcıların sitedeki panelde nerelerde vakit geçirdiklerini görmek ve kullanıcılarınızın sayfada ne kadar süre kaldıklarını ve siteden hangi bölümlerde çıktıklarını belirlemek mümkündür. Bu nedenle, tasarımcıların kullanıcılara daha iyi bir deneyim sunabilmeleri için; Front-End kodlamasının scheme.org, W3C School ve SEO uyumlu olması dikkate alınarak güncellenmesi gerekir. Bu durum Back-End bölümünde de geçerlidir. Güncel teknoloji ile geliştirilen bir mimaride kullanılan yazılımın, siber güvenlik gereksinimleri dikkate alınarak güncellenmesinde fayda vardır.